Иранскиот претседател Ебрахим Раиси и министерот за надворешни работи Хосеин Амир Абдолахија загинаа во хеликоптерска несреќа во неделата. Аналитичарите проценуваат дека смртта на Раиси ќе го доведе Иран во период на криза, имајќи предвид дека тој се планира како наследник на ајатолахот Али Хамнеи, кој има 85 години. Хамнеи сега одобри Мохамед Мохбер да ја води земјата до предвремените претседателски избори.

Назначени наследници

Ајатолахот Хамнеи го назначи Мохамед Мохбар, првиот потпретседател на Иран, за вршител на должноста претседател до новите избори. Али Багери Кани беше назначен за вршител на должноста шеф на дипломатијата.

Мохбер стана прв потпретседател во 2021 година кога Раиси беше избран за претседател. Тој беше дел од тимот ирански функционери кои ја посетија Москва во октомври и се согласија да ја снабдат руската војска со ракети земја-земја и повеќе беспилотни летала, изјавија извори за Ројтерс тогаш.

Криза во Техеран

Ебрахим Раиси беше блиску до врвот на моќта во Исламската Република и требаше да се искачи на самиот врв.

Неговата смрт во хеликоптерска несреќа стави крај на шпекулациите за тоа кој на крајот ќе го замени 85-годишниот врховен лидер Хамнеи, чие здравје долго време беше во фокусот на интензивен интерес.

Не се очекува трагичната судбина на ултраконзервативниот претседател на Иран да го наруши правецот на иранската политика.

Но, дефинитивно ќе го тестира системот во кој конзервативците сега доминираат во сите гранки на власта.

„Системот ќе направи масовен спектакл на неговата смрт и ќе се придржува до уставните процедури за да демонстрира функционалност додека бара нов регрут кој ќе може да одржува конзервативно единство и лојалност кон Хамнеи“, рече Санам Вакил, директор на програмата за Блискиот Исток во Чатам Хаус. тинк-тенк.

Противниците на Раиси, без сомнение, нема да страдаат поради смртта на поранешниот обвинител, кого го обвинуваат дека има одлучувачка улога во масовните егзекуции на политички затвореници во 1980-тите, што тој го негираше.

За владејачките конзервативци во Иран, државниот погреб ќе биде можност да почнат да испраќаат сигнали дека сè е добро и дека нема да има промени во Иран.

Друга критична позиција што мора да се пополни е местото на Раиси во Собранието на експерти, телото овластено да избира нов врховен водач кога ќе дојде таа многу поважна транзиција.

„Раиси беше потенцијален наследник на врховниот лидер бидејќи, како и самиот Хамнеи кога стана врховен лидер, тој беше релативно млад, многу лојален, идеолог посветен на систем кој има признание“, вели Вакил за овој таен процес.

Уште пред да биде официјално потврдена смртта на Раиси, ајатолахот Хамнеи во објава на мрежата Х рече дека „иранскиот народ не треба да се грижи, бидејќи нема да има нарушување во работите на земјата“.

Понепосреден политички предизвик ќе биде организирањето на вонредни претседателски избори.

Моќта сега е префрлена на потпретседателот Мохамед Мохбер, а нови избори мора да се одржат во рок од 50 дена.

Апелот до гласачите доаѓа само неколку месеци откако парламентарните избори во март открија рекордно низок одѕив во земја која некогаш се гордееше со силната и ентузијастичка излезност.

Неодамнешните избори, вклучително и претседателските во 2021 година, кои го доведоа Раиси на власт, исто така беа обележани со систематското исклучување од страна на чуварот на умерените и реформистичките ривали.

Дури и во најблиските редови до Раиси, се чини дека нема очигледен кандидат за нов претседател.

„Постојат различни делови во оваа конзервативна група, вклучувајќи поединци кои се потврдокорни и други кои се сметаат за попрагматични“, посочува Хамидреза Азизи, визитинг соработник во SVP, тинк-тенк со седиште во Берлин.

Тој смета дека смртта на Раиси ќе ја засили сегашната конкуренција за позиции во Иран.

Кој и да ја преземе функцијата на Раиси, наследува ограничени лостови на моќ, како и сложена политичка и економска ситуација во земјата.

Крајната власт за одлучување во Исламската Република е во рацете на Хамнеи. Надворешната политика, особено во регионот, е резервирана за растечката моќ на Корпусот на Исламската револуционерна гарда (ИРГЦ).

Економска и политичка криза

Додека Раиси ги извршуваше тесните задачи на неговата канцеларија, Иранците се бореа со зголемени финансиски тешкотии поврзани со меѓународните санкции, како и со лошото владеење и корупцијата.

Инфлацијата порасна на повеќе од 40 отсто, а вредноста на домашната валута се намали.

За време на мандатот на Раиси, Иран беше потресен од голем бран протести, предизвикани од смртта на 22-годишната Махса Амини во притвор. Таа беше уапсена од полицијата за морал поради наводно кршење на строгиот кодекс на облекување на Иран.

Неколку недели пред немирите, Раиси нареди заострување на иранскиот „Закон за хиџаб и целомудрие“, кој бараше од жените да се однесуваат и да се облекуваат скромно, вклучително и да носат хиџаб.

Неговата смрт се случи во времето на нова војна на Блискиот Исток и растечките тензии со Израел. Исто така, Иран и Соединетите Американски Држави веќе подолго време имаат исклучително лоши односи, што се одразува на целата геополитичка ситуација.

Администрацијата на Раиси не забележа никаков напредок во односите со Америка. Покрај тоа, шефот на дипломатијата, кој исто така почина, се обидуваше да го ослабне влијанието на меѓународните санкции.

Тој беше и човек близок до „оската на отпорот“, како што се нарекуваат милитантните групи од регионот кои се поддржани од Иран. Во прашање се Хамас, Хезболах и Хутите, кои во соопштение наведоа дека поради смртта на Раиси „остануваат без поголем брат и заштитник“.