Според официјалното толкување на претседателот Владимир Путин, проширувањето на НАТО во Источна Европа по крајот на Студената војна е главната причина за руската инвазија на Украина. Оваа теза Путин ја повтори безброј пати и токму на тоа се заснова наративот на неговата пропагандна машина врз загрозувањето на виталните интереси на Русија со проширувањето на западната воена алијанса.

Како работите се искомплицираа

Површни набљудувачи, анализирајќи ги односите меѓу Западот и Русија, ќе заклучат дека тензиите меѓу двете страни започнаа со соборувањето на про-Кремљ украинскиот претседател Виктор Јанукович во 2014 година, по неколкумесечни улични протести. Сигурно нема да биде изоставен делот од приказната што укажува на споменатата долгорочна загриженост на претседателот Путин што произлегува од проширувањето на НАТО кон Исток по распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година.

Навистина, Кремљ долго време тврди дека агендата на НАТО за прифаќање на поранешните советски републики, во исто време и руски сојузници, како полноправни членки на западната воена алијанса ја загрозува нејзината безбедност. Не треба да го изгубиме од вид фактот дека приоритетната цел на НАТО по Втората светска војна беше од дефанзивна природа, но суштински силно антируска. Се разбира, станува збор за оспорување или спречување на руската воена и идеолошка експанзија низ остатокот од Европа.

Врз основа на горенаведеното, многу коментатори за меѓународни односи некритички ги прифатија руските тврдења, сметајќи дека Западот навистина ја игра улогата на „соработник“ во подгревањето тензии и дека мора да прифати висок степен на одговорност за предизвикување на најголемиот европски конфликт оттогаш. крајот на Втората светска војна, инвазијата на Руската Федерација врз Украина.

Вистинските причини за проблемот

Сепак, причините за кризата беа утврдени многу порано. Трагите од руската „специјална воена операција“ во Украина, како што највисоките руски функционери ја нарекуваат инвазијата, може да се проследат директно до продемократските револуции во Источна Европа што го потресоа поранешното советско соседство во раните 2000-ти. Сите чети беа вертикални политички движења од дното нагоре и повикуваа на поодговорно владеење и владеење на правото.

Споменатите политички движења беа само продолжение на процесот од доцните 1980-ти, кога комунистичкиот систем во Источна Европа почна да се распаѓа под тежината на сопствените внатрешни противречности. Во тектонските промени кои следеа првенствено во Полска, Чешка и другите земји од регионот, главната улога ја имаше граѓанскиот сектор, всушност незадоволните маси луѓе. Но, и денес има полемики за улогата на Западот во споменатите процеси, поточно за вмешаноста на западните разузнавачки служби во целата работа.

Без оглед на различните наративи за мотиви и аспирации, несомнено демократскиот импулс за кој зборувам беше силен, несомнено незапирлив и набрзо се прошири во самиот Советски Сојуз, кој се распадна во 1991 година. Нов бран на демократизација се појави на крајот на милениумот со Булдожерската револуција во Србија, Револуцијата на розите во Грузија, Портокаловата револуција во Украина и револуцијата на лалињата во Киргистан, сето тоа во период од само шест години.

Руски избор

И додека земјите како Украина и Грузија во раните 2000-ти се мачеа да воспостават вистински демократски форми на владеење, борејќи се со сите транзициски змејови - пред се вкоренетата корупција, непотизам, протекционизам, широко распространет криминал и мрежи на заговор - Русија под Путин решително се оддалечи од демократијата. кон автократија и антилиберализам. Ова го постави теренот за идеолошка борба која на крајот ќе доведе до целосна инвазија на Украина.

Важно е да се напомене дека секоја револуција служеше како потенцијален модел за соседните популации кои исто така страдаа од истиот вид на хронична корупција и недостаток на политичка одговорност. Со анализа на грешките во тактичкото управување на процесот, активистите можеа подобро да се организираат и да спроведат помоќни и добро осмислени акции во однос на ригидните политички системи на кои им се спротивставија.

Внатрешните противници на промените, вклучително и високи функционери на соседната Руска Федерација и самиот Владимир Путин, граѓанското незадоволство и бунтови ги нарекоа „обоени револуции“ токму врз основа на контроверзниот наратив за вмешаноста на Западот чија единствена цел беше да промена на владејачката елита.

Пресметките на Путин

Кога рускиот претседател конечно и дефинитивно ја заврши својата пресметка во однос на Западот, повеќе од очигледно беше дека проширувањето на НАТО на исток не го загрижи премногу. Барем не до тој степен што ќе реши да ги прекине сите односи со Западот, да влезе во своевидна доброволна самоизолација (мораше да смета на санкции и невидена блокада по агресијата) и да започне брутална инвазија на суверен , меѓународно призната држава. И за што би бил загрижен?

Без сомнение, Путин отсекогаш знаел дека НАТО не претставува кредибилна безбедносна закана за Русија. Од крајот на Студената војна, позицијата на силите на НАТО и американското воено присуство во Европа значително се намалија. По терористичките напади на исламските фундаменталисти врз САД, дојде до драматична промена во изборот на приоритетите на сите наредни американски администрации, барем кога станува збор за воените агенди. Почетокот на војната во Авганистан во 2001 година и инвазијата на Ирак во 2003 година донесоа огромни промени во воената позиција на САД на глобално ниво, бидејќи фокусот на акцијата се префрли од Европа кон Централна Азија и Блискиот Исток.

Потврда на претходната теза е и податокот со кој Путин бил многу добро запознаен, можеби и подобро од кој било друг човек на планетата. Така, во текот на 1989 година, САД имаа вкупно 248.621 постојани војници стационирани во Западна Германија, 27.639 во Обединетото Кралство, 15.706 во Италија и 3.382 во Грција. До септември 2021 година, бројот на американски војници драстично се намали на 35.457 во Германија, 9.563 во Обединетото Кралство, 12.434 во Италија и 429 во Грција.

Што навистина го згрози Путин

Она што навистина предизвика паника кај рускиот претседател е незапирливото ширење на демократијата. Тој се згрози од глетката на добро организирана и решителна маса обични луѓе во соседството на Русија, кои се обидуваат да ги соборат нејзините автократски влади. Всушност, тој се плашеше дека бранот на неумолива демократизација многу брзо ќе ја потоне Русија и него заедно со неа. Затоа мораше брзо да реагира.

Веднаш по враќањето на претседателската функција во мај 2012 година, Путин и неговите владини потчинети започнаа брутална репресија на граѓанското општество без преседан во постсоветската историја на земјата. Властите воведоа низа рестриктивни закони, малтретираа, заплашуваа, а во некои случаи и затвораа политички активисти, се мешаа во работата на невладините организации, а критичарите на власта ги прогласија за тајни непријатели и странски агенции, со што ги загрозуваа темелите на граѓанските организации.

Станува збор за збир на закони што ги опфаќа законот за „странски агенти“, законот за предавство, „законот Дима Јаковљева“ и законот за собранието. Со усвојувањето и спроведувањето на овие закони, Путин сакаше да реализира стратегија која ќе го обезглави граѓанскиот сектор, ќе ги обезвредни демократските процеси и ќе ги збуни граѓаните до тој степен што ќе ги помешаат категориите за промовирање на човековите права и одговорноста на владата со напади врз државниот суверенитет. На крајот, пресудите според гореспоменатите закони ќе ја оправдаат реториката на официјални лица и про-Кремљ медиуми, кои ги опишаа владините критичари како опасни непријатели на државата.

Надворешна политика

Заедно со внатрешните „реформи“, стравот на Путин предизвика и драматични потези на надворешниот фронт. Во средината на јануари 2022 година, рускиот претседател, учествувајќи на онлајн состанокот на Организацијата на Договорот за колективна безбедност (CSTO), фокусиран на ситуацијата во Казахстан по насилните протести, изјави дека нема да дозволи владите сојузници на Москва да бидат соборени однадвор. инспирирани „револуции во боја“.

За време на споменатата онлајн средба со лидерите на алијансата, Путин несомнено ги обвини „деструктивните внатрешни и надворешни сили“ за настаните во Казахстан и додаде дека разбира оти настаните во Казахстан не се ниту прв ниту последен обид за мешање во внатрешниот работи на руските сојузници. На крајот децидно посочи дека Руската Федерација и тој лично по никоја цена нема да дозволат „бродот да се лула“.

Граничната линија е повлечена

Се фрла коцка. Само нешто повеќе од еден месец по тој состанок, Украина беше нападната по наредба на Путин. „Специјална воена операција“, за руски цивилни и воени стратези. За остатокот од светот - тотална војна, најголемата во Европа од крајот на Втората светска војна. Главната причина за војната е стравот на Путин дека во неизбежните демократски промени ќе остане без претседателската функција и без видно место во руската историја, во која преку ноќ херој стана предавник и обратно. А можеби од новата реалност, во случај губењето на позицијата да не значело губење на главата. Во таа ситуација тој би морал да биде сведок на она на што е сведок и денес - неспособноста на Русија да покаже моќ.

Путин отсекогаш имал визија за привилегираното место на Русија во меѓународните односи, местото на еден од ретките големи играчи со право на глас, кој има право да доминира со помалите и послабите играчи. Затоа, тој претпочита враќање на динамиката на европската политика од деветнаесеттиот век. Или можеби седумнаесеттиот, или осумнаесеттиот, ако се потсетиме на животот на Петар Велики. Наместо тоа, тој се најде соочен со нов „концепт на Европа“, што значи систем во кој се почитуваат сите држави, без разлика на силата или големината.

Индекс.хр