Мирот на Блискиот Исток можеби е поблиску од кога било, откако и САД и Иран сигнализираа дека се блиску до постигнување договор што ќе го претвори постојното примирје - со кое се стави крај на конфликтот што траеше неколку недели - во потрајно политичко решение.

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави во саботата дека мирот со Иран е на дофат и дека Ормутскиот теснец ќе биде повторно отворен. Двете страни разговараат за „меморандум за разбирање“ што треба да воспостави мапа на патот за решавање на сите преостанати спорни прашања, иако договорот е сè уште во фаза на изготвување, како што изјави американскиот државен секретар Марко Рубио во понеделник.

- Или ќе постигнеме добар договор или ќе мора да се справиме со ова прашање на друг начин - рече тој.

Содржината на меморандумот сè уште не е позната.

Висок функционер на американската администрација изјави за CNN дека рамковниот договор предвидува рок од 60 дена за постигнување конечен договор. Тој рече дека потенцијалниот договор ќе гарантира дека Иран никогаш нема нуклеарно оружје и дека ќе се откаже од високо збогатениот ураниум. Како да се отстранат постојните залихи ќе биде предмет на следната фаза од преговорите.

- Суштината на овој договор е дека Иран не добива ништо ако не ги исполни своите обврски. Без „нуклеарна прашина“ - без пари. Со отворањето на теснецот, блокадата ќе се олабави пропорционално. Тоа е принципот „верувај, но провери“ на стероидите - изјави изворот за CNN.

Кои се клучните прашања

Ормутски теснец - Трамп тврди дека клучниот нафтен воден пат ќе биде повторно отворен во согласност со меморандумот, но неколку ирански медиуми објавија во неделата дека тој ќе остане под иранска контрола. Во период од 30 дена, Иран постепено ќе дозволи морскиот сообраќај да се врати на нивоата од пред војната

Американска блокада на иранските пристаништа - Иран побара таа да биде укината во исто време, но Трамп рече дека блокадата ќе остане на сила „додека не се постигне договор, не се ратификува и потпише“. Неговата изјава веројатно се однесувала на конечен договор, а не на меморандум, забележува CNN

Збогатен ураниум - Потенцијалниот договор вклучува обврска на Техеран да не развива нуклеарно оружје. Иран, исто така, би се обврзал да започне преговори за да се откаже од своите залихи на високо збогатен ураниум, кои изнесуваат повеќе од 400 кг, и да го суспендира понатамошното збогатување, според извор на CNN. Се верува дека голем дел од тие залихи се закопани по американските напади минатата година. Иран инсистира дека разговорите за ураниум можат да започнат само откако ќе се постигне меморандум за завршување на војната. Трамп претходно изјави дека 20-годишно суспендирање на збогатувањето на ураниум би било прифатливо решение

Замрзнување на иранските средства - Иран бара итно одмрзнување на милијарди долари на сметки во странски банки. Додека изворите на новинската агенција Тасним велат дека без ослободување на дел од средствата во првата фаза од преговорите, нема да има договор, висок американски функционер изјави за CNN дека одмрзнувањето ќе следи само по повторното отворање на Ормускиот теснец.

Санкции - Американските претставници велат дека санкциите ќе бидат укинати само откако Ормускиот теснец ќе биде целосно отворен и функционален.

Балистички ракети - За време на конфликтот, САД тврдеа дека иранските балистички ракети со долг дострел мора да бидат уништени. Но, во последните недели, значително помалку се зборуваше за ракетниот арсенал.

Либан - Сè уште е нејасно како ќе се реши конфликтот меѓу Израел и Хезболах во Либан. Меморандумот, според Тасним, споменува „прогласување крај на војната на сите фронтови, вклучително и Либан“, но Трамп, за време на разговорите со Бенјамин Нетанјаху, наводно го поддржал правото на Израел да „ја задржи слободата на дејствување против заканите на сите фронтови, вклучително и Либан“.

Што ако војната навистина заврши?

Ако војната навистина заврши и Ормускиот теснец повторно се отвори, светот се соочува со „логистички кошмар“, пишува CNN. Вклучени се неколку чекори:

Прво, отстранување на блокадата во теснецот - тоа може да потрае некое време бидејќи танкерите се движат со брзина на велосипед. Прво, околу 166 танкери, заробени во Персискиот Залив со околу 170 милиони барели нафта, ќе мора да ја напуштат областа. Само тогаш празните танкери ќе можат да влезат, да се товарат и да се вратат на светските пазари. Враќањето на целосен транспортен капацитет може да потрае до три месеци.

Второ, намалување на залихите - празните бродови прво ќе земаат нафта од магацините што беа полни за време на војната, бидејќи производителите немаа каде на друго место да ја складираат.

Трето, рестартирање на производството - ова е сложен инженерски процес што може да трае со недели. Повеќето од нафтените бунари на Блискиот Исток беа затворени за време на војната, и бидејќи се големи и меѓусебно поврзани, ќе биде потребна значителна координација меѓу компаниите и земјите.

Четврто, санирање на штетата - голем број рафинерии, постројки за природен гас и нафтена инфраструктура беа оштетени за време на војната. Претставниците на енергетските компании предупредуваат дека целосното обновување на некои клучни постројки може да потрае со години

Што следно

Светот и трговците со нафта внимателно ќе ги следат случувањата во наредните недели и месеци за да проценат дали Иран навистина е подготвен да се откаже од контролата врз преминот низ Ормутскиот теснец и - ако е така - дали ќе престане да им наплаќа на бродовите за премин?

Иран веќе го доведе во прашање тврдењето на Трамп дека бродовите повторно ќе можат слободно да минуваат низ теснецот.

„Иако Иран се согласи да го врати бројот на бродови што минуваат на нивоата од пред војната, тоа во никој случај не значи враќање на слободниот премин каков што постоеше пред конфликтот“, објави државната новинска агенција Фарс.

Како ќе се развива ситуацијата понатаму останува да се види.