По Гренланд, уште една данска територија на стотици километри од Копенхаген, сместена помеѓу најголемиот остров во светот и Кралството Данска, во средината на Атлантскиот Океан, беше во центарот на геополитичката конкуренција.

Станува збор за Фарските Острови, чии жители со години бараат независност, а трите најголеми светски сили - САД, Кина и Русија - покажуваат интерес за овој мал архипелаг.

Сложената историја на Фарските Острови е испреплетена со кризата околу Гренланд. Иако американскиот претседател Доналд Трамп се откажа од својата закана за припојување на овој остров кон САД, неговите изјави предизвикаа бран загриженост во овој дел од светот, објавува Блиц.

Фарските Острови, со околу 55.000 жители (2.000 помалку од Гренланд, иако Гренланд е неспоредливо поголем по површина), се наоѓаат во средината на клучниот морски премин помеѓу Исланд и Шкотска, на самиот праг на Арктикот, каде што големите сили се борат за превласт. Европските рибарски флоти, американските воени бродови и руските подморници редовно минуваат низ овие води. Пред неколку години, кинеска компанија се обиде да го преземе фарскиот телекомуникациски систем.

Сепак, во секојдневниот живот сè изгледа мирно - риба во вредност од речиси милијарда долари се извезува од фарми за лосос низ целиот свет, сообраќајот се одвива непречено благодарение на мрежата од тунели, а оваа територија дури има и кружен тек под морето. Фарските Острови изградија силна локална економија, што им обезбедува висок животен стандард и реална можност да станат независни и да си одат по свој пат, пишува „Њујорк тајмс“.

Во изминатите неколку години, желбата за независност порасна. Сепак, амбициите на Трамп да го преземе Гренланд влијаеја, меѓу другото, на тоа што Фарските Острови не ги започнаа планираните преговори за поголема автономија со Копенхаген (тие требаше да започнат минатиот месец).

„Гренланд и Данска се во многу тешка ситуација. Постои широк политички консензус дека нашиот однос со Данска мора да се промени“, изјави Аксел В. Јоханесен, премиер на Фарските Острови.

Иако Фарските Острови привлекуваат многу помалку внимание од Гренланд, геополитичките аналитичари внимателно ја следат оваа територија, а самите жители чувствуваат дека интересот на големите сили расте.

„Старата Студена војна се враќа. И ние сме во епицентарот“, рече Хогни Хојдал, поранешен министер за надворешни работи на Фарските Острови и еден од главните поборници за независност.

Фараните - од кои многумина се потомци на Викинзите кои се истоварија тука пред повеќе од 1.000 години и чија татковина е едно од најдождливите места во Европа - гласаа за независност со тесно мнозинство во 1946 година, но данскиот крал одби. Кога се обидоа да преговараат за целосен суверенитет во 2000 година, Данска се закани дека ќе ги прекине субвенциите.

Фарските Острови се наоѓаат во рамките на едно од најважните поморски „тесни грла“ во светот, кое е исто така една од главните руски рути помеѓу Арктикот и Атлантскиот Океан.

Тој морски премин е познат како премин GIUK - а го добил името од земјите што го опкружуваат: Гренланд, Исланд и Обединетото Кралство. Широк е околу 320 километри во својот најдолг дел. Го користи НАТО, кој ги засили патролите минатата година, но и руските нуклеарни подморници што доаѓаат од Мурманск, главната руска база за подморници во Арктикот.

Според Министерството за надворешни работи на Фарските Острови, американските подморници, како и бродовите од другите земји-членки на НАТО, се појавуваат сè повеќе во фарските пристаништа во последните неколку години.

По руската инвазија на Украина во 2022 година, повеќето европски земји почнаа да ги избегнуваат руските бродови. Фарските Острови не се однесуваа така. Руските рибарски бродови се закотвуваат во фарските пристаништа со години - и продолжуваат да го прават тоа, пишува „Њујорк пост“.

foto Wikipedia/Vincent van Zeijst