Пазарот на нафта се покажа неверојатно издржлив, но таа издржливост сега се соочува со својот најголем предизвик од почетокот на војната со Иран.

Извонредната способност на енергетската индустрија да најде алтернативни решенија за најголемиот нафтен шок во историјата ги заштити потрошувачите од кризата предизвикана од инфлацијата и зголемените трошоци на живот. За време на војната, цените на суровата нафта се искачија на непријатно високи нивоа, но не достигнаа 128 долари за барел во 2022 година, ниту рекордните 146 долари за барел забележани непосредно пред Големата рецесија во 2008 година.

Сепак, на Блискиот Исток расте екстремно висок притисок, а новата ескалација на конфликтот би можела да ја потисне цената на нафтата над тие рекордни нивоа, се вели во анализата на CNN.

„Конфликтот влезе во многу поопасна фаза“, рече Хелима Крофт, директор за глобална стратегија во RBC Capital Markets. „Тоа би можело да го промени ставот на оние кои веруваат дека пазарот секогаш наоѓа начин да се прилагоди.

Вчера цената на нафтата за прв пат од мај надмина сто долари за барел. Цената на бензинот сега е стабилна над 4 долари за галон додека дизелот надмина 5,20 долари за галон. Пазарот на обврзници покажува дека инвеститорите се повеќе загрижени за инфлацијата сега отколку кога било во текот на вториот мандат на претседателот Доналд Трамп.

Сите фактори кои го спречија наглото поскапување на нафтата во претходните пет месеци, сега или ослабеа или целосно исчезнаа. Опасноста од нов голем скок на цената на нафтата се заканува да излезе од контрола.

Иранските напади врз танкери со нафта во Ормутскиот теснец речиси ги запреа повеќето испораки на сурова нафта преку овој стратешки важен воден пат. Поради ова, пазарот најде алтернативно решение - околу седум милиони барели нафта дневно, кои вообичаено би биле наменети за Персискиот Залив, се пренасочуваат преку цевководи до Црвеното Море, според проценките на JPMorgan.

Сепак, како што предупредува Капитал економскис, сега е загрозена и таа алтернативна рута. Блокадата на теснецот Баб ел-Мандеб од страна на Хутите затвори уште еден важен излез за приближно пет милиони барели саудиска нафта дневно.

Саудиска Арабија може да ја пренасочи таа нафта на север преку Суецкиот канал, но најголемите, целосно натоварени нафтени танкери не можат да поминат низ тој пат поради ограничената длабочина на каналот, вели Наташа Канева, директорка за глобална стратегија за стоки во JPMorgan.

Дури и ако нафтата се претоварува на помали танкери, патувањето низ Медитеранот и околу Африка го продолжува вообичаеното четиринеделно патување до дури осум недели.

За време на војната, бродовите кои сакаа да го напуштат Ормускиот Теснец мораа да платат многу високи премии за осигурување, но сепак можеа да добијат осигурување. Сепак, Lloyds Market Association (LMA), која ги застапува поморските осигурителни компании, вчера се запраша дали бродовите што минуваат низ теснецот воопшто ќе можат да добијат осигурување во иднина.

Иран соопшти дека планира повторно да воведе данок од еден до два долари за барел нафта, со што режимот ќе заработи милиони долари од секој танкер. Според новата клаузула подготвена од LMA, ова претставува неприфатлив ризик за осигурениците бидејќи плаќањето на надоместокот на Иран е незаконско бидејќи ги прекршува американските санкции.

Плаќањето на данокот може да доведе до откажување на целата осигурителна полиса на бродот, со што бродските компании преземаат исклучително висок ризик. Бидејќи Иран тврди дека има право да ги напаѓа бродовите кои се обидуваат да го напуштат теснецот без да платат, бродовите практично немаат безбеден начин за излез од Ормутскиот теснец.

Украинските напади со беспилотни летала врз руските рафинерии и терминалот на конзорциумот на Каспискиот гасовод (CPC) во Црното Море создадоа сериозен нов проблем за глобалниот енергетски пазар.

Тие напади предизвикаа голем недостиг на гориво во Русија, што ја натера земјата да го забрани извозот на дизел. Така, од светскиот пазар е повлечена огромна количина гориво. Пред забраната Русија извезуваше околу 800.000 барели дизел дневно, што претставуваше околу 12 отсто од светскиот извоз на дизел, изјави Анди Липов, претседател на Lipov Oil Associates.

Нападите на Украина во регионот на Црното Море го погодија и снабдувањето со сурова нафта во многу несоодветен момент. Иако низ овој гасовод не поминуваат најголеми количества нафта, постои ризик од светскиот пазар да бидат отстранети дури 1,7 милиони барели нафта дневно, токму во моментот кога се затвораат алтернативните рути кои го заменија транспортот преку Ормускиот теснец.

Најважната разлика помеѓу почетокот на војната во Иран и сегашната ситуација е количината на нафта во светските складишта. Пред конфликтот, залихите на сурова нафта беа на историски високи нивоа, но тие се намалија за 1,3 милијарди барели во последните пет месеци, според Ден Пикеринг, главен инвестициски директор во Пикеринг Енерџи Партнерс.

Ова е посебен проблем за Соединетите Американски Држави. Стратешките резерви на нафта (SPR) на САД се намалени за 116 милиони барели од пролетта, паѓајќи на најниско ниво од 1983 година. Само 60 милиони барели остануваат пред законски потребното минимално ниво што може да се користи.

Комерцијалните резерви на нафта во САД исто така се приближуваат до нивниот оперативен минимум. Откако ќе се достигне тој праг, физичките ограничувања значат дека само гравитацијата повеќе не може да го одржува протокот на нафта низ цевководи.

Претседателот Доналд Трамп предупреди во јуни дека таквата ситуација може да предизвика „економска катастрофа“, за која рече дека би се споредила со претседателот Херберт Хувер за време на Големата депресија.

Овој пат, нема надеж за олеснување од нафтата заробена во Ормутскиот теснец. За време на краткото примирје во јуни, повеќе од 200 милиони барели нафта успеаја да го напуштат теснецот. Сега во теснецот има само 44 танкери, во споредба со 97 непосредно пред потпишувањето на Меморандумот за разбирање, според Навин Дас, аналитичар во Kpler.

Побарувачката за нафта нагло опадна во последните пет месеци, главно затоа што Кина изгради големи резерви на нафта на време за војната, па затоа не мораше да увезува големи количини по високи цени.

Но, Кина нема да може толку многу да се потпира на своите резерви многу подолго. Според Наташа Канева, ќе биде принудена да го зголеми увозот на нафта за околу три до четири месеци.

Затоа, пазарот на нафта сега е во трка со времето. И покрај многу ограничената понуда, цените остануваат релативно умерени. Засега, падот на побарувачката сè уште во голема мера го ублажува влијанието на прекинот на снабдувањето.

Сепак, освен ако моменталната ситуација не се промени, цените ќе продолжат да растат, вели Ден Струјвен, раководител на истражувањето за нафта во Голдман Сакс. Тој проценува дека цените на нафтата би можеле да се вратат на нивоата од 2022 година и да надминат 120 долари за барел до октомври.

Хелима Крофт предупредува дека постои многу посериозно сценарио. Доколку конфликтот ескалира во целосна регионална војна, цените на нафтата би можеле да надминат 150 долари за барел, со што ќе ги срушат сите претходни рекорди.